Komórki macierzyste to pierwotne, niewyspecjalizowane komórki, które mają olbrzymi potencjał do namnażania się oraz wyjątkowe zdolności do przekształcania się w wyspecjalizowane komórki tworząc w ten sposób tkanki. Dzięki temu wykorzystuje się je od lat w medycynie odbudowując lub zastępując uszkodzone komórki. Znajdują się one m.in. w krwi pępowinowej i sznurze pępowiny.
Pierwszym źródłem komórek macierzystych był szpik (tzw. przeszczepienia szpiku to właśnie przeszczepienia komórek macierzystych ze szpiku) , obecnie częściej wykorzystuje się do terapii komórki macierzyste z krwi pępowinowej. Te metody pobierania i wykorzystania komórek są akceptowana także przez Kościół katolicki w przeciwieństwie do tzw.embrionalnych komórek macierzystych. Innym źródłem komórek jest krew obwodowa pobierana od dawców po wcześniejszej farmakologicznej mobilizacji.
W każdym żywym organizmie, systematycznie – przez całe życie - powstają nowe komórki, które następnie dojrzewają, różnicują się w komórki bardziej wyspecjalizowane a na koniec po ściśle określonym czasie, zapisanym w ich materiale genetycznym, obumierają. Komórkami, które dostarczają nowych komórek w miejsce obumarłych są odpowiednie komórki macierzyste.
Wszystkie komórki macierzyste, obecne chociaż przejściowo w organizmie można podzielić na następujące cztery kategorie:
Rodzaje komórek macierzystych
- Komórki totipotencjalne – są to jedyne komórki w organizmie, które mogą różnicować się do każdego typu komórek danego organizmu, czyli inaczej są zdolne do utworzenia całego organizmu. Przykładem najbardziej podstawowej komórki totipotencjalnej jest komórka powstała w wyniku zapłodnienia- zygota, lub następne komórki, które powstają w wyniku dalszego rozwoju zygoty- blastomery.
- Komórki pluripotencjalne- następne komórki powstające podczas kolejnego etapu rozwoju zapłodnionej komórki – zygoty. Są to komórki, które posiadając zdolność różnicowania się do każdego z trzech rodzajów części składowych występujących u człowieka podczas rozwoju przed urodzeniem- listków zarodkowych: mezodermy, ektodermy i endodermy. Komórki te mogą również dać początek każdemu typowi komórek- nie mogą jedynie przekształcić się z powrotem w komórki totipotencjalne- obecne na początku rozwoju człowieka.
- Komórki multipotencjalne – powstające w zakresie „tylko” pojedynczego listka zarodkowego. Komórki te mogą przekształcać się we wszystkie typy komórek tylko w obrębie danego listka zarodkowego z którego pochodzą. Np. w obrębie mezodermy mogą dać początek komórkom szpiku, krwi lub mięśni, do tej grupy należą krwiotwórcze komórki macierzyste, których źródłem jest ludzka krew pępowinowa.
- Komórki unipotencjalne – ostatnie w rozwoju - różnicują się już tylko do jednego – ściśle określonego typu komórek dojrzałych (np. komórek nabłonka), zachowując w porównaniu z komórkami dojrzałymi zdolność podziału.
